Ancak tablolarda görülebilecek güzellikteki dağları, ormanları, yaylaları ve gölleri nedeniyle Şavşat, Alpler'e benzetilir. Gerçekten de Şavşat'ı gezerken karşılaşacağınız manzaralar sanki bir ressamın elinden çıkmış gibidir.

Şavşat'ın etrafı yüksekliği 3000 metreyi bulan dağlarla çevrilidir. Batıda Karçkal, kuzeyde Arsiyan, doğuda Sahara, güneyde ise Karagöl dağları ilçeyi kuşatır. Birçok endemik bitki ve yaban hayvanının son sığınağıdır bu dağlar. Bu eşsiz doğa parçasının bir bölümü Milli Park ilan edilerek korumaya alınmıştır. Karagöl-Sahara Milli Parkı Karagöl ve Sahara Yaylası olmak üzere iki ayrı bölgeden oluşmaktadır. Meşeli köyü yakınlarındaki Karagöl'ün çevresi uçsuz bucaksız ormanlarla kaplıdır. Ardahan yolu üzerindeki Sahara ise Şavşat'a 17 km uzaklıktadır. Artvin çevresindeki çok sayıdaki köy Sahara ve çevresini yazları yayla olarak kullanmaktadır.

Dağlık bir araziye sahip olan ilçede kışlar sert geçer, bu yüzden tarım olanakları kısıtlıdır. Sanayi ve iş sahası olmadığı için halkın okumaktan başka çaresi yoktur. Bu nedenle Şavşat Türkiye'nin okuma-yazma oranı en yüksek olan yerlerinden biridir. Şavşat'ın topraklarının büyük bölümü el değmemiş ladin, çam ve köknar ağaçlarıyla kaplıdır. Ormanların arasındaki köyler ve buralardaki doğayla uyumlu ahşap evler gerçekten görülmeye değerdir.

ŞEŞE'DEN ŞAVŞAT'A
Şavşat'ın adı da doğasıyla uyumludur, Gürcüce'de "şavi" kara, "şad" orman, "şeşe" de odun anlamına gelir. Şavşat'ın tarihi de çok eskilere uzanır. İlk kez Asur yazılı belgelerinde "Şeşe" olarak söz edilen Şavşat'ın Urartu döneminde de önemli bir yerleşim olduğu Kral Menua'nın (MÖ çj.yy) bir yazıtından anlaşılır.

Tiflis'in Araplar tarafından işgal edilmesinden sonra Gürcü devlet adamlarının, soylularının ve din adamlarının büyük bölümü Tao-Klarceti bölgesine yerleşmişti. Bagratlı Hanedanı'ndan Aşot Ardanuç'ta Gürcü Kralı olarak tahta çıkmış, ünlü Gürcü din adamı Grigol Handzteli Porta'ya yerleşip birçok manastır kurmuştu. Dolayısıyla Şavşat yöresi Ortaçağ'da büyük önem kazanmıştı.

Daha sonra Bizans, Arap ve Gürcü egemenliklerine giren Şavşat yöresi Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanlı topraklarına katılmıştır. 1878 yılında Ruslarca işgal edilen Şavşat 1921 yılında işgalden kurtulmuştur. Günümüzde Şavşat çevresinde ağırlıklı olarak Ahıska Türkleri yaşıyor, 65 köyünden 19'unda da (çoğu Meydancık (İmerhev) çevresinde) Gürcüce konuşulur.

KAYMAKAM BÖYLE YAPARSA!
Ortaçağ'da Şavşat yöresinin idari ve dini merkezi Cevizli (Tbeti) imiş. Cevizli köyünün şahane ahşap evlerinin arasındaki Tbeti Gürcü Kilisesi, Bagratlı Aşot Kuh tarafından 908-918 yılları arasında inşa ettirilmiştir. Tbeti Manastırı kısa sürede bölgenin en önemli dini ve kültürel merkezi olmuştur. 12. ve i5.yy'larda onarıldığı bilinen manastırdan günümüze Meryem Ana'ya adandığı bilinen kiliseyle, kuzey haç koluna bitişik bir şapelin kalıntıları ulaşmıştır.

Bölgenin İslamlaşmasından sonra camiye çevrilen kilise, 1885 yılında kubbesine yıldırım düşünce hasar görmüş ve 1889 yılından sonra terk edilmiştir. 1888 yılına ait bir fotoğrafında kubbeli ve içinin resimlerle süslü olduğu görülür. Şimdi yalnızca bazı duvarları ayaktadır, üst örtüsü ise yok olmuştur. Pencere ve kapı çerçevelerinde geometrik ve bitkisel kabartmalar, duvarlarında da artık ne olduğu anlaşılmayan resimler vardır.

Kilisenin kubbesinin 1953 yılında çökertildiği söylenir. Kilisenin başına gelenleri Cevizli köyünden Mahmut Resul'un tanıklığıyla öğreniyoruz. Mahmut Resul, elli yıl önce bir pazar günü köye gelen Şavşat Kaymakamıyla savcının kiliseyi "gavur malı" olması nedeniyle dinamitleterek yıktırdığını öne sürer. Resul, yapının eskiden pek de güzel bir kilise olduğunu da söyler. (*)

AŞKIN ŞÖVALYESİ: ŞOTA RUSTAVELİ
Ortaçağ'da Tbeti Manastırında, aralarında Davit Tbeti, Şota Rustaveli, İoane Şavşeteli'nin bulunduğu birçok ünlü Gürcü yazar ve sanatçı yaşamıştır. Bunlar Gürcü Rönesansı olarak adlandırılan bir aydınlanma sürecinin de yaratıcılarıydılar.

Şota Rustaveli'nin i2.yy'da kaleme aldığı "Kaplan Postlu Şövalye (Vephistkaosani)" adlı destan hem Gürcü edebiyatının, hem de dünya edebiyatının baş yapıtlarından biri olarak kabul edilir. Rustaveli, 1671 dörtlükten oluşan aşk destanını Kraliçe Tamara'ya sunmuştu. Hatta Tamara'yı umutsuz bir aşkla sevdiği ve reddedilince de hayatının sonuna kadar Kudüs'te bir manastıra kapandığı da öne sürülür. Ölümsüz aşklara adanmış bir destan olan Kaplan Postlu Şövalye'de iyi ahlak, cesaret, sadakat ve yurtseverlik yüceltilir. Bu destan Gürcü halkınca öylesine benimsenmiştir ki, aradan yüzlerce yıl geçmesine rağmen birçok Gürcü bu destanı ezbere bilir, hatta gelinlerin çeyizlerine konulur.

İlk kez 1712 yılında Gürcü Kralı ö.Vahtang tarafından bastırılan destan daha sonra birçok dile çevrilmiştir. UNESCO 1966 yılında Rustaveli'nin doğumunun 800. yılını başta Gürcistan olmak üzere birçok ülkede yaptığı etkinliklerle kutlamıştır.

ŞAVŞAT KALESİ'NDE KAZILAR BAŞLADI
Cevizli köyünde i9.yy yapısı bir cami de bulunuyor. Yazıtından 1889 yılında inşa edildiği anlaşılan caminin minaresi ahşaptan. Çevredeki köylerde de birçok tarihi yapı bulunuyor. Köprülü (Rabat) köyünde Yavuz Sultan Selim döneminde Müslümanlığı kabul ettiği bilinen Atabeklerden Zor Mustafa Bey'in inşa ettirdiği bir cami var. Yörenin ilk inşa edilen camilerinden biri olan yapı günümüzde de kullanılıyor. Zor Mustafa Bey'in konağı ve türbesi ise yıkıntıya dönmüş. Köprülü'de bir kilise kalıntısı da bulunuyor. Aşağı Koyunlu (Süles) köyü yakınlarında da halk arasında Odalar olarak adlandırılan kayaya oyulmuş bir manastırın kalıntısı bulunuyor. Şavşat'ın Söğütlü ve Yeniköy mahallerinde de camiye çevrilmiş iki kilise bulunuyor. Söğütlü'deki yapının üst örtüsü çökmüş, Yeniköy'deki i9.yy yapısı Rus Kilisesi ise cami olarak kullanılıyor.

Söğütlü Mahallesinde görkemli Şavşat Kalesi yer alıyor. Artvin yolu üzerinde, Şavşat'a 3 km uzaklıktaki kale bölgeye hâkim bir noktadadır. Sarp bir kayalığın üzerindeki kalenin altında Şavşat Suyu'nu oluşturan iki dere birleşiyor. Osmanlı döneminde de kullanıldığı anlaşılan kalenin içinde küçük bir şapelle bir sarnıcın kalıntıları görülür. 2007 yılında Şavşat Kalesi'nde arkeolojik kazılara başlandı. Yapılan yüzey araştırmalarında kale Ortaçağ'a tarihlenmiş, Artvin yöresinde ilk kez yapılan arkeolojik kazılarla yörenin tarihinin de aydınlatılması hedefleniyor.
KAYNAKÇA (*) Hakan Şenocak, Yoldan Çıkmış Yazılar, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 1.Basım, Mayıs 2005, s.32-33.

nasıl gidilir?
ŞAVŞAT Artvin'e 70 km uzaklıktadır. Şavşat'a Cevizli köyü (Tbeti) 12 km, Köprülü köyü 14 km, Karagöl ise 24 km uzaklıktadır. Cevizli'ye gitmek için Şavşat'a gelmeden 3 km önce Şavşat Kale-si'nin önünden Karagöl yoluna sapılır. Yoldaki tabelalar izlenerek Cevizli'ye ulaşılır. Meşeli (Dabatzrul) köyü yakınlarındaki Karagöl'e gitmek için Cevizli-Veliköy (Merya) ya da Ciritdüzü (Vel) - Veliköy rotaları izlenebilir.

ERSOY SOYDAN